مركز اطلاعات و مدارك اسلامى
181
فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى )
خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 3 ، ص 29 . روحانى ، محمد ، منتقى الاصول ، ج 6 ، ص 20 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 5 ، ص 211 . استصحاب مؤمّن استصحاب مفيد سقوط تكليف استصحاب مؤمّن ، استصحابى است كه مؤداى آن ترخيص ( اذن ) در ترك تكليف است ؛ يعنى نتيجه اجراى آن ، سقوط تكليف است و از آنجا كه در صورت كشف خلاف مؤداى آن با واقع ، شخص از عقاب ايمن مىماند ، آن را استصحاب مؤمّن مىنامند ؛ براى مثال ، شخصى علم پيدا مىكند كه يكى از دو ظرفى كه قبلا هر دو پاك بود ، نجس شده است ؛ حال اگر در هريك از دو ظرف ، استصحاب طهارت سابق را جارى نمايد ( در صورت امكان جريان ) ، نتيجه آن ، ترخيص در نوشيدن هر دو ظرف است . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 3 ، ص ( 213 - 207 ) . استصحاب وارونه ر . ك : استصحاب قهقرى استصحاب وجود ر . ك : استصحاب وجودى استصحاب وجود محمولى استصحاب اصل وجود يك چيز استصحاب وجود محمولى ، مقابل استصحاب عدم محمولى است و به استصحابى گفته مىشود كه مستصحب آن اصل وجود چيزى به نحو كان تامه مىباشد ؛ به بيان ديگر ، استصحاب اصل وجود چيزى را استصحاب وجود محمولى گويند ، مانند : استصحاب وجود انسان ، يا استصحاب قرشى بودن ( بدون لحاظ وصف قرشى بودن نسبت به زنى معين ، بلكه استصحاب اصل قرشى بودن به نحو مفاد كان تامه ) . « 1 » اما اگر قرشى بودن زن معينى ، كه صفتى از صفات آن زن است ، استصحاب شود ، آن را استصحاب وجود نعتى گويند . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 7 ، ص 217 . زنجانى ، ميرزا باقر ، تحرير الاصول ، ص 245 . استصحاب وجود نعتى استصحاب يكى از اوصاف شىء خاص استصحاب وجود نعتى ، مقابل استصحاب عدم نعتى است و به استصحابى گفته مىشود كه مستصحب آن ، وجود صفتى از صفات شىء خاص مىباشد . به بيان ديگر ، استصحاب وجود شىء به نحو كان ناقصه را استصحاب وجود نعتى گويند ، مانند : استصحاب عدالت زيد ، يا استصحاب كريت آب و يا استصحاب قرشى بودن زنى معيّن . « 1 * » زنجانى ، ميرزا باقر ، تحرير الاصول ، ص 245 . استصحاب وجودى حكم به بقاى وجود يك شىء استصحاب وجودى ، مقابل استصحاب عدمى و به معناى استصحاب وجود چيزى است كه در گذشته مسلّم بوده و اكنون در آن ترديد شده است ، مانند : استصحاب حيات شخص غايب ، يا استصحاب وجود وضوى سابق ؛ به بيان ديگر ، در استصحاب وجودى ، مستصحب ، امرى وجودى است ؛ به خلاف استصحاب عدمى كه مستصحب آن ، امرى عدمى است . در كتاب « فرائد الاصول » آمده است : « . . . ان المستصحب قد يكون أمرا وجوديا ، كوجوب شىء او طهارة شىء او رطوبة ثوب او نحو ذلك . . . » . « 1 - » در استصحاب وجودى ، لازم است مستصحب ، وجود خارجى و يا اعتبارى داشته باشد . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 4 ، ص 458 . طباطبايى قمى ، تقى ، آراؤنا فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 38 . عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 4 ، جزء 1 ، ص 27 . حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 268 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 256 . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 34 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 6 ، ص 196 . خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 3 ، ص 786 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 263 . استصلاح ر . ك : مصالح مرسله ظنّى استعاره استعمال لفظ در معناى مجازى ، به علاقه مشابهت استعاره ، مقابل مجاز مرسل بوده و عبارت است از استعمال لفظ در معناى غير حقيقى به كمك قرينه ، به دليل علاقه مشابهت . توضيح : استعمال لفظ در معناى غير حقيقى كه به كمك قرينه صورت مىگيرد ، به مناسبت و علاقه نياز دارد ، كه اين علاقه گاهى « علاقه مشابهت » ميان معناى حقيقى و مجازى است ؛ در چنين موردى ، مجاز را « استعاره » مىگويند ، مانند : استعمال لفظ اسد در معناى انسان شجاع ، به علت مشابهت بين آن دو ،
--> ( 1 ) . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 217 . ( 1 * ) . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 217 . ( 1 - ) . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 2 ، ص 549 .